Zekât Alanın Taşıması Gereken Vasıflar
İslam medeniyetinin temel taşlarından biri olan zekât, toplumsal refahı artırmayı ve "alan el" sayısını azaltarak "veren el" sayısını çoğaltmayı hedefler.
İslam medeniyetinin temel taşlarından biri olan zekât, toplumsal refahı artırmayı ve "alan el" sayısını azaltarak "veren el" sayısını çoğaltmayı hedefler. Temel kaide olarak zekât alacak kişinin hür ve Müslüman olması şarttır. Haşimi (Peygamber ailesi) soyundan gelenlere, bir hürmet nişanesi olarak zekât verilmez; zira bu ailelerin ihtiyaçları devlet tarafından gözetilmelidir. Zekât alabilecek sekiz temel sınıf belirlenmiş olup, bu sınıfların her birinin kendine has fıkhi ve sosyal detayları mevcuttur. Belge, zekât alan kişinin sadece pasif bir alıcı değil, verene dua etmek, helal kazancı sorgulamak ve ihtiyacı kadarını talep etmek gibi önemli vazifeleri olan bir aktör olduğunu vurgular.
Kur'an-ı Kerim'de belirtilen sekiz sınıf, güncel ve fıkhi perspektiflerle şu şekilde detaylandırılmıştır:
1. Temel İhtiyaç Sahipleri: Fakirler ve Miskinler
Ulema arasında bu iki kavramın tanımı üzerine farklılıklar olsa da temel ayrım şöyledir:
- Fakir: Geçimini sürdürmekten aciz, hayatını devam ettiremeyen kişi.
- Miskin: Durumu fakirden daha ağır olan, bir günlük yiyeceği veya temel giysisi dahi bulunmayan kişidir. Diğer bir yoruma göre miskin, işi veya evi olsa dahi geliri giderini karşılamayan, "tekerleği dönmeyen" kişidir.
2. Zekât Çalışanları (Amilin)
Zekât toplama ve dağıtma faaliyetlerini organize eden kişilerdir. Bu noktada "ecri misil" (emsal ücret) kuralı geçerlidir. Bir hayır kurumunda bu işi yapanların maaşları zekât fonundan karşılanabilir, ancak bu ücret piyasa rayicinden fazla olmamalıdır. Kadı ve devlet başkanı bu sınıftan istisna edilmiştir.
3. Diğer Altı Sınıfın Detayları
Ana kavramlar
- Hür ve Müslüman Olmak
- Zekât alacak kişinin özgür olması ve İslam dinine mensup olması temel şarttır. Kafire zekât verilmez.
- Haşimi Olmamak (Peygamber Ailesi)
- Haşimi neslinden gelenlere (Seyyidlere) hürmet gereği zekât verilmez. Bu bir cezalandırma değil, peygamber ailesinin onurunu koruma amacı taşır. Hanefilere göre sadece Haşimi olmak engelken, Şafiiler buna Muttalibî kolunu da ekler.
Çalışma soruları
Çalışmaya gücü yeten (kesbe kadir) bir kişiye hangi durumlarda zekât verilebilir?
Eğer kişi bir ilim adamıysa (fıkıhçı vb.) ve çalışması ilmi faaliyetlerine engel olacaksa zekât alabilir. Ayrıca mesleği olup da aleti (terzinin iğnesi, yazılımcının bilgisayarı vb.) olmayanlara da bu eksiklerini gidermeleri için zekât verilebilir.
İlim talebesi ile abit (sürekli ibadet eden) arasında zekât alabilme açısından ne fark vardır?
İlim, Ümmet-i Muhammed’e faydalı olduğu için ilim talebesi çalışmak yerine zekât alabilir. Ancak ibadet kişisel bir eylem olduğu için abidin çalışması, zekât almasından daha evladır.
Zekât için çalışanların maaşları nasıl belirlenir?
"Ecri misil" esasına göre; yani piyasada aynı işi yapan bir kişinin aldığı emsal maaş neyse o kadar verilir, sınırsız bir ödeme yapılamaz.
İhtiyacı olmadığı halde zekât/sadaka isteyenler için hadis-i şerifte hangi uyarı yapılmıştır?
Bu kişilerin kıyamet günü yüzlerinin eti dökülmüş, "yüzü yırtılmış" (humuş) bir vaziyette gelecekleri bildirilmiştir. ---